Kuzey Afrika'da Popüler Bebek İsimleri: Cezayir ve Tunus (Resmî Veriler)

Kuzey Afrika'da bebek ismi listelerini karşılaştırmak isteyen biri hemen bir engele takılır: her ülke aynı türden veri yayımlamıyor. Kimi ülke tek bir yılın sayılarını veriyor, kimi on yıllık bir dönemin sırasını. Bazılarında ise yayımlanmış resmî bir sıralama hiç yok. Bu yazıda Cezayir ve Tunus için elde olan resmî verileri, her birinin ne olduğunu açıkça söyleyerek bir araya getirdik. Boşlukları tahminle doldurmadık.

Önce veri karnesi: hangi ülkede ne var?

Bu tablo yazının geri kalanını okumanın anahtarı. Cezayir'de bir isim "birinci" dediğimizde on yıllık bir dönemden söz ediyoruz; Tunus'ta ise tek bir yılda kayda geçen bebeklerden. Bu yüzden iki ülkenin sıraları yan yana konabilir ama birbirinin yerine okunamaz.

Cezayir: on yıllık dönemlerin ilk 10'u

Cezayir İçişleri Bakanlığı, 1970'ten 2020'ye kadar her on yıllık dönemde yeni doğanlara en çok verilen 10 kız ve 10 erkek ismini paylaştı; liste 2022'de El Bilad gazetesinde aktarıldı. Bakanlık bebek sayısı vermedi ve tek tek yıllara ait liste yayımlamadı. Aşağıda son iki dönemi, 2000–2010 ve 2010–2020'yi kullanıyoruz (dönem adları bakanlığın kullandığı biçimde).

Kızlar, 2010–2020

Erkekler, 2010–2020

İki dönem arasındaki fark çarpıcı. Kızlarda yalnızca 4 isim (Ayet, Meryem, Melek ve Hatice) iki listede de var; 2000–2010'un birincisi İkram (إكرام) dahil 6 isim yeni dönemde ilk 10'un dışında kaldı. Yerlerine 6 yeni isim girdi; bunların yarısının (Ritaj, Aseel, Sirine) anlamını güvenilir kaynaklarda net olarak bulamadık ve bunu tabloda açıkça belirttik. Erkeklerde liste daha istikrarlı: 6 isim iki dönemde de ilk 10'da. İki dönemde de ilk 10'da olan isimler arasında en büyük sıçrama Adem'in: 9. sıradan 1. sıraya. Muhammed ise birincilikten ikinciliğe indi. Sayılar yayımlanmadığı için bu değişimler yalnızca sıra değişimidir; isimlerin aradaki farkı ne kadar büyük, bilemiyoruz.

Erkek listesinde dikkat çeken bir başka nokta: 2010–2020'nin ilk 10'unda 6 isim bir peygamber adı (Adem, Muhammed, Yusuf, Eyüp, Yunus ve İshak). Ahmed de Hz. Peygamber'in adlarından biri olarak bilinir.

Tunus: sayılarıyla en net liste

Bölgenin en ayrıntılı resmî verisi Tunus'tan geliyor. Ulusal İstatistik Enstitüsü INS, nüfus kayıtlarına dayanarak 2022 doğumları için kız ve erkeklerde ilk 10 ismi, her ismi alan bebek sayısıyla birlikte yayımladı. 2022'de Tunus'ta 71.807 kız ve 76.171 erkek bebek kayda geçti. İlk üç sıra şöyle:

Tunus listesinin tamamını, 2020–2022 karşılaştırmasını ve bölge farklarını sitemizdeki ayrı Tunus kız ve erkek isimleri yazılarında ele aldık. 2023 ve sonrası için INS'nin yayımladığı yeni bir liste bulamadık.

Libya, Fas, Mısır ve Sudan: doğrulanabilir resmî sıralama yok

Libya için yalnızca 2019 istatistiklerine ilişkin bir açıklamanın basın aktarımına rastladık; bunu resmî bir yayınla doğrulayamadığımız için kullanmadık. Bulabildiğimiz kadarıyla Fas, Mısır ve Sudan'da yetkili kurumlar yeni doğanların isimlerine dair bir sıralama yayımlamıyor. Mısır'ın istatistik kurumu doğumları vilayetlere göre veriyor, isimlere göre değil. İnternette bu ülkeler için dolaşan "en popüler isimler" listeleri ve sayıları resmî kayıtlara dayanmadığı için kullanmadık. Bu ülkeler için bir ilk 10 tablosu, uydurma bir tablo olurdu.

Sınırları aşan isimler

Bir script ile Cezayir'in iki on yıllık listesini Tunus'un 2022 ilk 10'uyla karşılaştırdık. Kızlarda 3, erkeklerde 5 isim her iki ülkenin listesinde de yer alıyor:

Tunus sütunundaki parantezli sayı 2022'de o ismi alan bebek sayısı. Muhammed Cezayir'de iki dönemde de ilk ikide, Tunus'ta 2022'de 5. sırada. Bu tabloyu okurken dönemlerin farklı olduğunu unutmamak gerekiyor: on yıllık bir dönemin 3. sırası ile tek bir yılın 1. sırası aynı ölçek değil. Tablo bir sıralama yarışı değil, ortak bir isim zevkinin haritası.

Ebced penceresi

Ebced değerini ismin yerleşik Arapça yazılışındaki harflerden hesaplıyoruz: şedde çift sayılmaz, hemze taşıyıcısı yazıldığı gibi sayılır, yalnız başına duran hemze (ء) değer almaz, yuvarlak te (ة) he (5) kabul edilir. Abdurrahman gibi birleşik isimlerde isim yazıldığı gibi tamamıyla sayılır (عبد الرحمن, 405).

• İlk harfin elementi: Cezayir'in 2010–2020 listesinde kızlarda 5, erkeklerde 7 isim Ateş harfiyle başlıyor. Bunun nedeni basit: bu isimlerin hepsi elif ya da mim ile başlıyor. Kızlarda Toprak ve Su ikişer, Hava bir isimde; erkeklerde Hava iki, Toprak bir isimde. (Harflerin element tasnifi bazı müelliflerde farklıdır.)
• Uç değerler: kızlarda en yüksek değer Hatice (622), hemen ardından Ritaj (614); en düşük Ayet (16). Erkeklerde en yüksek Abdurrahman (405), en düşük İyad (16).
• Aynı sayı, farklı isim: Cezayir'in 2010–2020 listesinden Ayet (آية) ve İyad (إياد) ikisi de 16. Cezayir'in Melek'i (ملاك) ile Tunus'un Lina'sı (لينا) ikisi de 91.
• Yazılış değişince: ماريا 252, مارية 256; ملاك 91, ملك 90. Zekeriya ise زكرياء ve زكريا yazılışlarında aynı kalıyor: 238. Hiçbir yazılış ötekinden daha uğurlu değildir; önemli olan ailenin gerçekten kullanacağı yazılıştır.

Ayet ile İyad'ın aynı sayıyı taşıması şunu gösterir: değer tek başına bir analiz değildir. Ebced geleneğinde bakılan, ismin harf ve element yapısının anne ve babanın isimleriyle kurduğu ilişkidir. Bebeğin yıldızname burcu da kendi ismi ile annesinin isminin toplamından hesaplanır. Aynı ismi taşıyan iki çocuk, farklı ailelerde farklı bir tablo ortaya çıkarır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Ebced yorumları geleneğe dayanır; bir isim hakkında kesin hüküm veya garanti içermez.

Kaynaklar: Cezayir İçişleri Bakanlığı, 1970–2020 on yıllık en yaygın adlar listesi (El Bilad aktarımı, 2022; bebek sayısı yok). Tunus Ulusal İstatistik Enstitüsü (INS), "En yaygın adlar" yayını (2022 doğumları, 29 Aralık 2023); sayılar nüfus kayıtlarına işlenen doğumlarda o ismi alan bebek sayısıdır. Libya, Fas, Mısır ve Sudan için doğrulanabilir resmî isim sıralaması bulunamadı (Ekim 2026).